Μετάβαση στο περιεχόμενο

Οι ενδοκρινικοί διαταράκτες και η υγεία μας

Οι ενδοκρινικοί διαταράκτες μπορούν να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία όπως στειρότητα, καρκίνο και αναπτυξιακές διαταραχές, για παράδειγμα δυσπλασίες νεογνών. Ωστόσο, ποιες είναι οι χρήσεις τους και ποια μέτρα λαμβάνονται για την προστασία του ανθρώπου;

Το ενδοκρινικό σύστημα είναι ένα πολύπλοκο δίκτυο επικοινωνίας μεταξύ του νευρικού συστήματος και των βασικών σωματικών λειτουργιών όπως η αναπαραγωγή, η ανοσία, ο μεταβολισμός και η συμπεριφορά.

Μελέτες υποδεικνύουν ότι ορισμένες χημικές ουσίες που επιδρούν στα ορμονικά μας συστήματα μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τον μεταβολισμό, την ανάπτυξη, τον ύπνο, ακόμη και τη διάθεσή μας. Οι εν λόγω χημικές ουσίες, γνωστές ως ενδοκρινικοί διαταράκτες, είναι κυρίως τεχνητές ουσίες και απαντούν σε υλικά όπως τα φυτοφάρμακα, τα μέταλλα, τα πρόσθετα ή ως ρύποι στα τρόφιμα και στα καλλυντικά προϊόντα.

Μεταξύ των αρνητικών επιδράσεων των ενδοκρινικών διαταρακτών στην υγεία συγκαταλέγεται η μείωση του αριθμού των σπερματοζωαρίων και ο καρκίνος των όρχεων στους άνδρες, οι επιδράσεις στο νευρικό και το ανοσοποιητικό σύστημα, καθώς και ο αυξημένος αριθμός αρρένων παιδιών που γεννιούνται με συγγενείς ανωμαλίες. Στην πραγματικότητα, έχει διαπιστωθεί ότι μεγάλο ποσοστό νεαρών ανδρών, έως 40 % σε ορισμένες χώρες, έχουν κακή ποιότητα σπέρματος, γεγονός που μειώνει την ικανότητά τους να αποκτήσουν παιδιά.

Πρόσφατη έρευνα κατέδειξε επίσης ότι οι ενδοκρινικοί διαταράκτες μπορούν να επηρεάσουν τα συστήματα που ελέγχουν την ανάπτυξη του σωματικού λίπους και την αύξηση του βάρους. Επιπλέον, τα αυξημένα ποσοστά νευροσυμπεριφορικών διαταραχών όπως η δυσλεξία, η νοητική υστέρηση, ο αυτισμός και η ADHD (διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας - ΔΕΠΥ) έχουν συσχετισθεί με έκθεση σε ενδοκρινικούς διαταράκτες.

Μπορούμε να εκτεθούμε σε ενδοκρινικούς διαταράκτες μέσω της τροφής, της σκόνης, του νερού, καθώς και μέσω της εισπνοής αερίων και σωματιδίων που βρίσκονται στον αέρα, ή απλώς μέσω της επαφής με το δέρμα, για παράδειγμα κατά την εφαρμογή προϊόντων προσωπικής φροντίδας.

Ενίοτε, οι επιδράσεις ενός ενδοκρινικού διαταράκτη δεν γίνονται αντιληπτές παρά μόνο μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα από την έκθεση. Για παράδειγμα, η έκθεση των εμβρύων σε μια τέτοια ουσία μπορεί να έχει αρνητικές επιδράσεις στην υγεία τους όταν ενηλικιωθούν. Οι επιδράσεις αυτές μπορούν επίσης να κληρονομηθούν στις μελλοντικές γενιές.

Ουσίες που εικάζεται ότι μπορεί να είναι ενδοκρινικοί διαταράκτες απαντούν σε προϊόντα καθημερινής χρήσης όπως πλαστικές φιάλες, παιχνίδια, μεταλλικά δοχεία τροφίμων, ηλεκτρονικές συσκευές, καλλυντικά προϊόντα, φυτοφάρμακα και απορρυπαντικά.

The views presented in the video do not necessarily represent the official position of the European Chemicals Agency.
The video interview is from the ‘People and perspectives’ section of ECHA’s newsletter issue February 2018

Ποια μέτρα λαμβάνει η ΕΕ για το ζήτημα;

Η ΕΕ εκπονεί δράσεις σε διάφορα επίπεδα, από την έρευνα μέχρι τη ρύθμιση, και προσδιορίζει ενεργά ενδοκρινικούς διαταράκτες. Όλο και μεγαλύτερος αριθμός χημικών ουσιών προσδιορίζονται ως ουσίες που προκαλούν πολύ μεγάλη ανησυχία (SVHC) λόγω των ιδιοτήτων τους ως ενδοκρινικών διαταρακτών.

Μια τέτοια χημική ουσία είναι η δισφαινόλη A (BPA). Η BPA περιλαμβάνεται στον κατάλογο υποψήφιων ουσιών προς αδειοδότηση βάσει του κανονισμού REACH λόγω της τοξικότητάς της και των ιδιοτήτων της ως ενδοκρινικού διαταράκτη. Προτού η BPA προσδιοριστεί επίσημα ως ουσία που προκαλεί πολύ μεγάλη ανησυχία λόγω των ιδιοτήτων της ως ενδοκρινικού διαταράκτη, είχε ήδη αποφασιστεί η απαγόρευση της χρήσης της ως μέσου εμφάνισης χρώματος στο θερμικό χαρτί. Η BPA απαντά σε αποδείξεις πωλήσεων καταστημάτων και σε εισιτήρια δημόσιων συγκοινωνιών και χώρων στάθμευσης. Η απαγόρευση θα τεθεί σε ισχύ το 2020, ούτως ώστε να δοθεί στις επιχειρήσεις το χρονικό περιθώριο να την εξαλείψουν σταδιακά και να την αντικαταστήσουν με ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις.

Από την 1η Ιουνίου 2011 η χρήση της BPA σε μπιμπερό έχει επίσης απαγορευτεί σε ολόκληρη την ΕΕ. Στην ΕΕ επιτρέπεται η χρήση της BPA σε υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα. Ωστόσο, προβλέπεται ένα ανώτατο όριο για την ποσότητα της ουσίας που επιτρέπεται να ελευθερώνεται από το υλικό. Επιπλέον, ορισμένα κράτη μέλη έχουν επιβάλει περαιτέρω περιορισμούς στα προϊόντα που περιέχουν BPA.

Οι φθαλικές ενώσεις είναι χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται συχνά για τη βελτίωση και διατήρηση της ευκαμψίας των πλαστικών από βινύλιο. Οι DEHP, DBP, DIBP και BBP είναι τέσσερις φθαλικές ενώσεις που έχουν συμπεριληφθεί στον κατάλογο υποψήφιων ουσιών SVHC λόγω των ιδιοτήτων τους ως ενδοκρινικών διαταρακτών. Για τις συγκεκριμένες και για άλλες φθαλικές ενώσεις ισχύουν ήδη περιορισμοί ή έχει δρομολογηθεί η εφαρμογή περιορισμών.

Η ΕΕ εργάζεται διαρκώς για τον προσδιορισμό επικίνδυνων χημικών ουσιών που περιέχουν ενδοκρινικούς διαταράκτες και επιδιώκει να διασφαλίζει την αντικατάστασή τους με ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις. Τα κριτήρια για τον προσδιορισμό χημικών ουσιών με ιδιότητες ενδοκρινικού διαταράκτη σε βιοκτόνα προϊόντα έχουν ήδη συμφωνηθεί σε επίπεδο ΕΕ. Τα κριτήρια τίθενται σε εφαρμογή τον Ιούνιο 2018.

Για περισσότερα παραδείγματα ουσιών που προσδιορίζονται ως ενδοκρινικοί διαταράκτες, ακολουθήστε τους παρακάτω συνδέσμους:

Διαβάστε περισσότερα


Route: .live1